Drukowana elektronika (printed electronics) nie zastępuje płytek PCB we wszystkich zastosowaniach. Wybór między tymi technologiami zależy od funkcji, którą ma pełnić element, warunków pracy i wymagań produkcyjnych. W artykule porównujemy drukowaną elektronikę i PCB na konkretnych przykładach oraz wskazujemy kryteria wyboru dla konstruktora.
Drukowana elektronika a PCB: podstawowe kryterium wyboru
Na poziomie próbki lub demonstratora da się wydrukować niemal każdą funkcję elektryczną. Dla konstruktora ważniejsze jest pytanie: czy druk daje przewagę funkcjonalną, produkcyjną lub integracyjną?
Jeżeli nie daje, lepszym wyborem pozostaje PCB, przewód, folia miedziana, klasyczny sensor lub gotowy moduł. Technologię dobiera się do problemu konstrukcyjnego.
Gdzie drukowana elektronika ma przewagę nad PCB
Printed electronics sprawdza się wtedy, gdy funkcja elektryczna musi być cienka, lekka, elastyczna, płaska lub rozłożona na dużej powierzchni. Typowe zastosowania to:
- sensory nacisku i sensory pojemnościowe,
- elektrody medyczne,
- grzejniki rezystancyjne i ogrzewane powierzchnie,
- anteny,
- warstwy ekranowania EMI,
- ścieżki przewodzące w panelach HMI,
- membrany klawiatur foliowych,
- elementy smart packaging,
- cienkie układy detekcji i elektronika zintegrowana z obudową.
Henkel w swoich materiałach wskazuje m.in. takie zastosowania jak membrane switches, flexible circuits, force sensors, heating elements, EMI shielding i medical biosensors.
Drukowana elektronika a PCB w projektach dual-use
Ten sam typ rozwiązania drukowanego może pracować w urządzeniu cywilnym i obronnym. Przykłady:
- Drukowany grzejnik ogrzewa panel urządzenia medycznego, szybkę czujnika w automatyce budynkowej, element optyczny w urządzeniu terenowym lub powierzchnię narażoną na kondensację.
- Drukowany sensor nacisku mierzy obecność osoby w fotelu, nacisk stopy w rehabilitacji, obciążenie elementu wyposażenia lub interakcję operatora z urządzeniem.
- Drukowana antena pracuje w systemach identyfikacji, logistyce, IoT, sprzęcie przemysłowym i lekkich urządzeniach komunikacyjnych.
Zastosowanie w projekcie dual-use nie oznacza automatycznie przeznaczenia wojskowego. Oznacza, że konstruktor powinien uwzględniać różne środowiska pracy i wynikające z nich wymagania już na etapie projektowania.
Kierunki rozwoju technologii
OE-A (Organic and Printed Electronics Association) opisuje flexible and printed electronics jako obszar rozwijany wspólnie przez przemysł, naukę i administrację. Roadmap tej organizacji powstaje na podstawie wkładu szerokiej grupy ekspertów i jest dobrym punktem odniesienia dla firm analizujących trendy przemysłowe.
NextFlex wskazuje, że flexible hybrid electronics łączy procesy addytywne z montażem komponentów. Obszary zastosowań obejmują m.in. medycynę, wearables, RF/communications, aerospace, automotive, edge devices i 3D structural electronics.
Drukowana elektronika a PCB: rozwiązania hybrydowe
Drukowana elektronika najlepiej sprawdza się jako uzupełnienie PCB. Łączy mechanikę, elektronikę i funkcję użytkową produktu.
- PCB przenosi złożoną elektronikę: mikrokontrolery, zasilanie, komunikację i komponenty.
- Warstwa drukowana przenosi funkcję na powierzchnię: dotyk, nacisk, grzanie, detekcję, ekranowanie, proste ścieżki, anteny, elektrody i interfejsy.
Często najlepszym rozwiązaniem jest hybryda: klasyczne PCB połączone mechanicznie i elektrycznie z drukowaną warstwą funkcjonalną.
Drukowana elektronika a PCB na czterech przykładach
Panel HMI
PCB obsługuje logikę, komunikację i zasilanie. Warstwa drukowana tworzy klawiaturę foliową, pola dotykowe, podświetlenie, ścieżki, separację dielektryczną, grafikę użytkową i elastyczne połączenia. W zastosowaniu cywilnym może to być panel maszyny, automatyki budynkowej lub urządzenia medycznego. W zastosowaniu obronnym: panel urządzenia terenowego, pojazdu, systemu kontroli lub modułu przenośnego. Różnice dotyczą głównie wymagań środowiskowych, zakresu testów i odporności mechanicznej.
Sensor nacisku
Klasyczny czujnik jest zwykle punktowy, sztywny i stosunkowo gruby. Drukowany FSR jest cienki, płaski i można go dopasować do kształtu produktu. Nie zastąpi jednak tensometru, enkodera siły ani precyzyjnej belki pomiarowej. Konstruktor musi uwzględnić nieliniowość, histerezę, dryft, starzenie, wpływ temperatury i mechanikę docisku.
- Precyzyjny pomiar metrologiczny: wymaga weryfikacji, czy FSR spełni wymagania.
- Detekcja obecności, próg nacisku, mapa kontaktu: drukowany sensor jest dobrym wyborem.
Grzejnik
Drukowany grzejnik rezystancyjny zapewnia cienką, lekką i płaską funkcję grzania. Można go zintegrować z folią, szkłem, tworzywem, panelem lub obudową. Projekt nie może ograniczać się do ścieżki o określonej rezystancji. Konstruktor musi uwzględnić:
- rozkład temperatury i ryzyko hotspotów,
- moc powierzchniową,
- warunki montażu,
- odprowadzanie ciepła,
- bezpieczeństwo użytkowania.
W projektach dual-use błąd termiczny jest szczególnie kosztowny, ponieważ urządzenie może pracować w niskiej temperaturze, wilgoci, przy drganiach i z ograniczonym dostępem serwisowym.
Ekranowanie EMI
Wraz ze wzrostem gęstości upakowania elektroniki rośnie problem zakłóceń elektromagnetycznych. Heraeus pokazuje przykład ultracienkich warstw srebra do ekranowania EMI w kontekście miniaturyzacji i wyższych częstotliwości, np. 5G. Drukowane ekranowanie może być warstwą zintegrowaną z obudową, folią lub powierzchnią zamiast osobnego elementu metalowego. W projektach wymagających zgodności EMC skuteczność ekranowania zawsze trzeba potwierdzić pomiarami.
Drukowana elektronika a PCB: zestawienie dla konstruktora
|
PCB jest lepszym wyborem, gdy projekt wymaga: |
Drukowana elektronika jest lepszym wyborem, gdy projekt wymaga: |
|---|---|
|
wysokiej gęstości ścieżek |
czujnika zintegrowanego z folią |
|
wielowarstwowej logiki |
grzania na powierzchni |
|
przenoszenia dużych prądów |
elastycznego panelu HMI |
|
precyzyjnej impedancji |
anteny zintegrowanej z obudową |
|
standardowego montażu SMT |
cienkiego interfejsu użytkownika lub funkcji na dużej powierzchni |
Porównanie drukowana elektronika a PCB nie wskazuje technologii lepszej w każdym przypadku. Każda z nich ma inny zakres zastosowań. Decyzję warto oprzeć na pytaniu: czy wybrane rozwiązanie rozwiązuje problem konstrukcyjny lepiej niż alternatywy?